MatematykaFraktale, chaos i proste reguły tworzące ogromną złożoność

Losowe wybory potrafią narysować idealnie uporządkowany trójkąt Sierpińskiego

W chaos game wybieramy dowolny punkt w trójkącie, losujemy jeden z trzech wierzchołków i przesuwamy się dokładnie do połowy drogi w jego stronę. Potem znów losujemy wierzchołek i powtarzamy ruch. Intuicja podpowiada, że po tysiącach losowych decyzji punkty powinny wypełnić wnętrze chaotyczną chmurą. Tymczasem zaczynają układać się w trójkąt Sierpińskiego, omijając dokładnie te obszary, które w klasycznej konstrukcji fraktala są usuwane. Losowość wybiera ścieżkę, ale geometria reguły ogranicza wszystkie możliwe długoterminowe wyniki.

Algorytm mieści się w trzech krokach

Wybierz punkt startowy. Wylosuj jeden z trzech wierzchołków dużego trójkąta. Zaznacz punkt leżący dokładnie w połowie odległości od bieżącego punktu do wylosowanego wierzchołka i potraktuj go jako nowy punkt startowy. Potem powtarzaj. Nie ma reguły „nie wchodź do środka”, nie ma zaprogramowanych dziur ani instrukcji rysowania trzech kopii mniejszego trójkąta.

Pierwsze punkty mogą wyglądać przypadkowo

Na początku ślad jest trudny do rozpoznania, zwłaszcza jeśli startujemy z dowolnego miejsca. Po odpowiednio wielu iteracjach wpływ punktu początkowego zanika, a zbiór odwiedzanych miejsc koncentruje się na charakterystycznym atraktorze. Pojawiają się trzy duże regiony, w nich trzy mniejsze, potem kolejne poziomy — dokładnie samopodobna geometria Sierpińskiego.

Każdy ruch jest losowy, ale możliwe miejsca nie są dowolne

Po wybraniu konkretnego wierzchołka punkt zostaje poddany określonemu przekształceniu: cała płaszczyzna jest ściskana dwukrotnie i przesuwana w kierunku tego wierzchołka. Mamy trzy takie przekształcenia i w każdym kroku losujemy jedno z nich. Choć kolejność jest przypadkowa, wszystkie przekształcenia kierują trajektorię do tego samego wspólnego atraktora.

To przykład iterowanego układu funkcji

Chaos game jest szczególnym sposobem próbkowania tzw. iterowanego układu funkcji, czyli niewielkiego zestawu kontrakcji stosowanych wielokrotnie. Dla trójkąta i skali 1/2 niezmienniczym zbiorem tych trzech kontrakcji jest właśnie trójkąt Sierpińskiego. Fraktal można więc opisać nie jako nieskończoną listę punktów, lecz jako zbiór, który po zastosowaniu trzech prostych operacji odtwarza sam siebie.

Losowość przyspiesza rysowanie, ale nie tworzy fraktala dowolnie

Nie każde chaos game daje Sierpińskiego. MathWorld pokazuje, że dla innych wielokątów i innych współczynników przesunięcia mogą powstawać pełne obszary albo zupełnie inne fraktale. Kluczowe są konkretne kontrakcje. Losowość jest metodą przechodzenia między nimi; geometria rezultatu wynika z matematycznego systemu przekształceń.

To odwraca potoczną relację między porządkiem i przypadkiem

Zwykle losowe decyzje kojarzymy z niszczeniem regularności. Tutaj każda decyzja jest przypadkowa, a jednak po odpowiednio długim czasie widoczna staje się bardzo precyzyjna struktura. Nie jest to cudowne „powstawanie porządku z chaosu”, lecz rezultat tego, że prosty zbiór ograniczeń działa w każdym kroku. Przypadek wybiera jedną z dozwolonych dróg, a wszystkie drogi są uwięzione przez ten sam atraktor.

Punkt startowy staje się prawie nieistotny, ale reguła kontrakcji pozostaje kluczowa

Jedną z najbardziej niezwykłych cech chaos game jest to, że po odrzuceniu początkowych iteracji wynik praktycznie nie zależy od tego, gdzie rozpoczęliśmy, o ile system kontrakcji ma odpowiedni wspólny atraktor. Kolejne zastosowania funkcji coraz silniej „zapominają” początkowe położenie. To zupełnie inna sytuacja niż chaos z dodatnim wykładnikiem Lapunowa, gdzie drobna różnica startu rośnie. Tutaj kontrakcje ściskają różnice i prowadzą wiele możliwych startów do tego samego geometrycznego zbioru. Nazwa chaos game dotyczy losowania ruchów, nie koniecznie chaotycznej wrażliwości trajektorii.

#atraktor#chaos game#IFS#losowość#trójkąt Sierpińskiego
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki