Mikrotubula może spokojnie rosnąć, a chwilę później gwałtownie się rozpaść
Mikrotubule są zbudowane z dimerów tubuliny, ale nie zachowują się jak stabilne pręty. Ich końce przełączają się między fazami wzrostu i szybkiego skracania — zjawisko to nazywa się dynamiczną niestabilnością. Rosnący koniec jest stabilizowany przez strefę tubuliny związanej z GTP. Po włączeniu do ściany mikrotubuli GTP jest hydrolizowane, a gdy stabilizujący „czapeczkowy” region zostanie utracony, protofilamenty mogą gwałtownie odginać się i mikrotubula wpada w katastrofę. Ponowne przejście do wzrostu nazywa się ratunkiem. Ta pozorna niestabilność pozwala komórce szybko przeszukiwać przestrzeń i przebudowywać cytoszkielet.
Tubulina wnosi energię chemiczną wprost do polimeru
Dimer alfa/beta-tubuliny wiąże nukleotydy guaninowe. Wymienny GTP na beta-tubulinie jest hydrolizowany po włączeniu dimeru do rosnącej mikrotubuli. Struktura tubuliny-GTP jest korzystniejsza dla prostego, stabilnego końca, natomiast tubulina po hydrolizie wykazuje tendencję do zakrzywienia. Mikrotubula przechowuje więc w swojej ścianie naprężenie wynikające ze stanu nukleotydowego podjednostek.
Czapeczka GTP kupuje czas stabilności
Jeżeli nowe dimery tubuliny-GTP dołączają dostatecznie szybko, koniec mikrotubuli zachowuje region o bardziej stabilnych właściwościach. Hydroliza podąża za rosnącym końcem z pewnym opóźnieniem. Gdy tempo dodawania spada albo hydroliza „dogoni” koniec, osłona może zostać utracona. Nie istnieje jedna nieruchoma granica czapeczki; jest to dynamiczna strefa zależna od kinetyki wzrostu i stanu poszczególnych podjednostek.
Katastrofa uwalnia zgromadzone naprężenie
Po utracie stabilizującego końca protofilamenty z tubuliną-GDP mogą wyginać się na zewnątrz. Wiązania podłużne i boczne kolejno pękają, a koniec cofa się bardzo szybko. Charakterystyczne zakrzywione „rogi” widoczne na obrazach elektronowych pokazują, że depolimeryzacja nie jest zwykłym odrywaniem pojedynczych kulek. Polimer przechodzi gwałtowną zmianę struktury napędzaną energią wcześniej zmagazynowaną w jego sieci.
Ratunek pozwala tej samej mikrotubuli znów rosnąć
Skracanie nie musi zakończyć się całkowitym zniknięciem mikrotubuli. W pewnym momencie może nastąpić rescue i koniec ponownie zaczyna polimeryzować. Dokładne mechanizmy ratunku są bardziej złożone niż prosta odwrotność katastrofy i mogą zależeć od lokalnych cech sieci oraz białek regulacyjnych. W rezultacie jedna mikrotubula w ciągu życia wielokrotnie zmienia stan, zamiast monotonicznie powstawać i znikać.
Dynamiczność pozwala przeszukiwać objętość komórki
Podczas mitozy mikrotubule wrzeciona muszą znaleźć chromosomy i utworzyć prawidłowe połączenia z kinetochorami. Gdyby wszystkie były stabilnymi prętami rosnącymi tylko raz w ustalonym kierunku, korekta błędów byłaby niezwykle powolna. Naprzemienne wzrosty i katastrofy umożliwiają strategię „search and capture”: wiele końców bada przestrzeń, a trafne kontakty mogą zostać stabilizowane.
Białka komórkowe stroją prawdopodobieństwo katastrofy
W komórce zachowanie mikrotubul nie jest wyłącznie własnością czystej tubuliny. Liczne MAP-y, kinesyny depolimeryzujące, białka +TIP i czynniki nukleujące zmieniają tempo wzrostu, częstotliwość katastrof oraz prawdopodobieństwo ratunku. Dzięki temu ten sam polimer może zachowywać się inaczej przy korze komórkowej, w aksonie czy w wrzecionie mitotycznym. Dynamiczna niestabilność jest platformą regulacyjną, a nie niekontrolowanym chaosem.
Niestabilność jest funkcją, nie wadą materiału
W języku inżynierskim „niestabilny” brzmi jak coś źle zaprojektowanego. Dla mikrotubuli dokładnie ta właściwość daje komórce szybkość reorganizacji. Stabilne odcinki są potrzebne w pewnych miejscach, ale globalna zdolność do nagłych przełączeń umożliwia reagowanie na sygnały i zmiany geometrii. Cytoszkielet nie jest rusztowaniem budynku — przypomina raczej stale przebudowywaną sieć infrastruktury.
Dynamiczna niestabilność jest również podstawą działania wielu leków. Taksoidy stabilizują mikrotubule, a alkaloidy barwinka destabilizują je lub hamują polimeryzację. W obu przypadkach komórka może mieć problem z prawidłową pracą wrzeciona, mimo że leki działają w przeciwnych kierunkach na „stabilność”. To pokazuje, że mitozie potrzebna jest odpowiednia dynamika, a nie po prostu maksymalnie trwałe włókna. Mikrotubule w komórce są też niejednorodne chemicznie: tubulina może ulegać modyfikacjom potranslacyjnym takim jak acetylacja czy detyrozynacja, a starsze, stabilniejsze mikrotubule mogą uzyskiwać inny zestaw znaczników niż szybko wymieniająca się sieć. Białka motoryczne i MAP-y potrafią reagować na te różnice. W aksonach długie mikrotubule są znacznie bardziej stabilne niż te w wrzecionie, ale nadal podlegają naprawie i wymianie. Jedno białko budulcowe tworzy więc struktury o dramatycznie różnych czasach życia dzięki lokalnej regulacji. Dynamiczna niestabilność nie opisuje jednej prędkości wzrostu, lecz statystyczny zestaw przejść między stanami, który komórka dostraja do zadania.
Wzrost i skracanie można obserwować bezpośrednio dzięki białkom wiążącym końce plus, takim jak EB1, które tworzą charakterystyczne „komety” przesuwające się wraz z rosnącymi końcami mikrotubul. To wizualnie pokazuje, że cytoszkielet nie jest statycznym rusztowaniem: w żywej komórce jego granice stale przemieszczają się i zmieniają stan.