MatematykaLiczby — dziwne własności rzeczy pozornie najprostszych

Można zbudować dowolnie długi ciąg kolejnych liczb złożonych

Liczby pierwsze pojawiają się bez końca, lecz pomiędzy nimi mogą występować przerwy dowolnej żądanej długości. Dla wybranego n spójrz na liczby n!+2, n!+3, …, n!+n. Każda z nich jest złożona, ponieważ n! jest podzielne odpowiednio przez 2, 3, …, n, więc n!+k również jest podzielne przez k. Ponieważ n można wybrać dowolnie duże, można skonstruować dowolnie długi blok kolejnych liczb bez ani jednej liczby pierwszej. To dobry przykład, że intuicja oparta na skończonych rachunkach lub znanym zapisie liczby może nie wystarczać do zrozumienia jej pełnej struktury matematycznej.

Prosta konstrukcja z silnią

Silnia n!, czyli iloczyn 1·2·3·…·n, jest podzielna przez każdą liczbę całkowitą od 2 do n. To natychmiast daje serię liczb złożonych. Liczba n!+2 jest podzielna przez 2, n!+3 przez 3, a ogólnie n!+k przez k dla każdego k od 2 do n. Otrzymujemy więc kolejno n!+2, n!+3, …, n!+n — blok n-1 następujących po sobie liczb, z których żadna nie jest pierwsza. Jeśli chcemy blok tysiąca liczb złożonych, wystarczy dobrać odpowiednio duże n. Liczby w takim przykładzie są ogromne, ale sam dowód jest elementarny.

Co to mówi o liczbach pierwszych

Wynik nie przeczy temu, że liczb pierwszych jest nieskończenie wiele. Nieskończoność gwarantuje jedynie, że po każdej skończonej wartości gdzieś dalej znajduje się kolejna liczba pierwsza. Nie narzuca natomiast stałego maksymalnego odstępu między kolejnymi liczbami pierwszymi. Konstrukcja z silnią pokazuje wręcz, że taki uniwersalny maksymalny odstęp nie istnieje. Wraz z przesuwaniem się po osi liczb naturalnych można napotkać coraz dłuższe pustynie bez liczb pierwszych.

Konstrukcja nie opisuje typowych odstępów

Warto odróżnić istnienie bardzo długich przerw od ich typowej częstości. Liczby n!+2, …, n!+n tworzą dowód egzystencjalny: pokazują, że przerwy określonej długości muszą gdzieś istnieć. Nie oznacza to, że przerwy tej długości zwykle zaczynają się w okolicy n!, ani że silnia znajduje najmniejszy możliwy taki blok. Rzeczywiste rekordowe przerwy między liczbami pierwszymi to osobny, znacznie subtelniejszy temat. Tutaj siła argumentu polega na tym, że bez żadnego wyszukiwania można zagwarantować blok złożonych liczb dowolnej długości.

Paradoks pozorny: rzadkie, ale nigdy nie znikają

Liczby pierwsze są jednym z najlepszych przykładów różnicy między lokalnym a globalnym opisem. Globalnie wiemy, że jest ich nieskończenie wiele. Statystycznie wiemy, że wraz ze wzrostem liczb stają się rzadsze. Lokalnie mogą pojawiać się blisko siebie, a innym razem rozdziela je długa seria liczb złożonych. Konstrukcja z n! jest szczególnie efektowna, bo cały ten kontrast mieści się w jednym wierszu arytmetyki: podzielność silni przez wszystkie liczby do n automatycznie produkuje „pustynię” bez liczb pierwszych.

Przykład, który można policzyć ręcznie

Dla n=10 liczba 10! wynosi 3 628 800. Następne liczby 10!+2, 10!+3, …, 10!+10 tworzą blok dziewięciu kolejnych liczb złożonych. Nie trzeba ich rozkładać na czynniki w całości. Wiemy z góry, że 10!+2 jest podzielne przez 2, 10!+3 przez 3, 10!+4 przez 4 i tak dalej aż do 10!+10, które jest podzielne przez 10. Ten przykład dobrze pokazuje różnicę między „znaleźć wszystkie czynniki” a „udowodnić, że liczba nie jest pierwsza”. Do złożoności wystarczy jeden nietrywialny dzielnik. Konstrukcja skaluje się bez żadnej zmiany pomysłu: n=101 daje 100 kolejnych liczb złożonych, n=1001 daje 1000. Ceny za prostotę dowodu są ogromne wartości startowe, ale dla twierdzenia o istnieniu nie ma to znaczenia.

Dowód działa dla każdej żądanej długości

Warto zwrócić uwagę na logikę kwantyfikatorów: nie wskazujemy jednej szczególnie długiej przerwy, lecz przepis, który działa dla dowolnej wcześniej zadanej długości. Jeśli ktoś żąda miliona kolejnych liczb złożonych, wybieramy n=1 000 001 i otrzymujemy blok od n!+2 do n!+n. To właśnie odróżnia twierdzenie ogólne od rekordowego przykładu. Rekord może kiedyś zostać pobity; konstrukcja z silnią od razu obejmuje wszystkie skończone długości. Matematycznie to silniejsza informacja niż tabela najdłuższych znanych luk między liczbami pierwszymi.

Nie wynika z tego, gdzie leży następna liczba pierwsza

Konstrukcja z silnią daje blok złożonych liczb, ale nie mówi, co znajduje się tuż przed nim ani tuż po nim. Liczby n!+1 i n!+n+1 mogą być pierwsze albo złożone zależnie od n. Dowód kontroluje tylko środkowy fragment, ponieważ dla niego mamy gwarantowane dzielniki 2,3,…,n. To dobry przykład precyzji dowodu matematycznego: wniosek jest bardzo silny w jednym kierunku — dowolnie długie przerwy istnieją — ale nie należy dopisywać mu informacji o dokładnym rozmieszczeniu liczb pierwszych wokół skonstruowanego bloku.

#liczby pierwsze#liczby złożone#luki między liczbami pierwszymi#podzielność#silnia
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki