AstronomiaGalaktyki i wielka struktura kosmosu

Nasz „adres” ma kilka pięter: od Drogi Mlecznej do kosmicznej sieci

Droga Mleczna nie jest samotną wyspą. Należy do Grupy Lokalnej, w której największymi członkami są ona i Andromeda, a wokół krąży wiele mniejszych galaktyk. Grupa leży w większym środowisku wielkoskalowych struktur, na obrzeżach obszaru określanego jako supergromada Laniakea. Sama Laniakea jest częścią kosmicznej sieci filamentów, gromad i pustek. Taka „hierarchia adresu” jest użyteczna, ale poziomy nie są identycznymi pudełkami: Grupa Lokalna jest związana grawitacyjnie, podczas gdy cała supergromada nie musi być. Nasze położenie można więc opisywać coraz większymi strukturami bez istnienia jednej ostatecznej kosmicznej administracyjnej granicy.

Wizualizacja wielkoskalowej kosmicznej sieci z włóknami i węzłami skupiającymi materię.
Wizualizacja wielkoskalowej kosmicznej sieci z włóknami i węzłami skupiającymi materię.Volker Springel / Max Planck Institute for Astrophysics / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0 · CC BY-SA 4.0

Pierwsze piętro: galaktyka

Słońce wraz z planetami jest drobnym składnikiem Drogi Mlecznej, spiralnej galaktyki z poprzeczką. Wszystkie widoczne gołym okiem pojedyncze gwiazdy należą do tego samego systemu. Galaktyka posiada dysk, zgrubienie centralne, halo gwiazdowe, gaz i rozległe halo ciemnej materii. To pierwszy poziom, na którym „adres” oznacza wyraźny, grawitacyjnie spójny układ.

Drugie piętro: Grupa Lokalna

Droga Mleczna i Andromeda są dwoma największymi galaktykami w Grupie Lokalnej. Towarzyszą im m.in. galaktyka Trójkąta oraz dziesiątki karłowatych satelitów. Cały układ ma rozmiar liczony w milionach lat świetlnych i jest grawitacyjnie związany. Członkowie nie stoją w miejscu: krążą, zbliżają się i podlegają wspólnemu polu. W dalekiej przyszłości część tej grupy może zostać połączona w mniej liczne, większe systemy.

Trzecie piętro: środowisko gromad i filamentów

Grupa Lokalna znajduje się w sąsiedztwie gromady w Pannie i innych koncentracji materii. Na dużych mapach widać, że te układy nie tworzą jednorodnego morza, lecz należą do filamentów i ścian otaczających pustki. Pojęcie „supergromady” opisuje rozległe skupiska takich struktur. NASA umieszcza Grupę Lokalną na obrzeżu Laniakei. To kolejny poziom adresu, ale mniej przypominający pojedynczy związany obiekt.

Dlaczego „Virgo Supercluster” i „Laniakea” pojawiają się obok siebie

Nazewnictwo wielkich struktur zmieniało się wraz z lepszymi mapami. Dawniej lokalne skupisko określano często jako Virgo Supercluster. Późniejsze badania pola prędkości zaproponowały większy basen przepływu Laniakea. Oba terminy pojawiają się w literaturze i materiałach edukacyjnych, lecz opisują różne definicje i skalę. To dobry przykład, że kosmiczny adres nie jest zestawem ostrych granic administracyjnych.

Największe piętro: kosmiczna sieć

Na setkach milionów lat świetlnych Laniakea jest zaledwie fragmentem webu. Galaktyki i gromady skupiają się na włóknach, a pomiędzy nimi rozciągają się voidy. Sieć jest wynikiem wzrostu pierwotnych nierówności gęstości pod wpływem grawitacji. Nie ma tu jednego centrum, do którego wszystko należy. Każda lokalna hierarchia jest fragmentem większego, rozgałęzionego wzoru.

Adres zależy od pytania

Jeśli interesuje nas nocne niebo, najważniejsza jest Droga Mleczna. Przy ruchu Andromedy — Grupa Lokalna. Przy przepływach setek galaktyk — struktura supergromady. Przy kosmologii — sieć i jej statystyka. Nie ma potrzeby wybierać jednej „prawdziwej” etykiety. Różne poziomy opisują inne skale fizyczne i inne rodzaje oddziaływań.

Od Ziemi do największej mapy materii

Ta hierarchia pokazuje, jak astronomia łączy skale. Ziemia krąży wokół gwiazdy; gwiazda wokół centrum galaktyki; galaktyka oddziałuje z sąsiadami w grupie; grupa jest osadzona w rozległym przepływie i kosmicznej sieci. Nie oznacza to, że każdy poziom jest orbitą wokół centrum następnego. Na największych skalach ruch jest złożeniem lokalnej grawitacji i kosmologicznej ekspansji. „Adres” jest więc mapą struktur, nie zestawem kolejnych układów planetarnych.

Kosmiczny adres nie ma jednego centrum

Każdy kolejny poziom hierarchii może kusić, by szukać środka: Słońce krąży wokół centrum Drogi Mlecznej, więc może Droga Mleczna krąży wokół „centrum Grupy Lokalnej”, ta wokół centrum supergromady, a dalej musi istnieć centrum Wszechświata. To rozumowanie przestaje działać. Grupa Lokalna ma barycentrum i złożone orbity, ale wielkoskalowe struktury są częścią rozszerzającego się, statystycznie jednorodnego kosmosu bez wyróżnionego centralnego punktu. Filamenty i węzły łączą się w sieć, nie w serię koncentrycznych orbit. Nasz adres można więc rozszerzać, lecz nie prowadzi on do jednego „galaktycznego miasta stołecznego” wszystkiego. To ważne połączenie astronomii galaktycznej z kosmologią i korekta bardzo naturalnej intuicji.

Każde piętro opisuje inny rodzaj przynależności

Droga Mleczna jest pojedynczym układem gwiazdowym związanym wspólnym potencjałem grawitacyjnym. Grupa Lokalna jest z kolei zespołem galaktyk, których ruchy są wzajemnie powiązane. Jeszcze większe nazwy mogą opisywać przepływy galaktyk lub ich położenie w kosmicznej sieci, niekoniecznie jedną przyszłą strukturę, która zapadnie się do wspólnego środka. Dlatego kosmiczny „adres” nie jest identyczny z adresem pocztowym, gdzie każde większe pudełko zawiera mniejsze. To raczej zestaw nakładających się opisów: dynamicznych, grawitacyjnych i geometrycznych. Ta uwaga jest szczególnie ważna przy pojęciach takich jak supergromada i Laniakea.

#adres kosmiczny#Droga Mleczna#Grupa Lokalna#kosmiczna sieć#Laniakea
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki