Pomiędzy galaktykami w bogatej gromadzie nie ma zwykłej zimnej pustki. Znajduje się tam niezwykle rozrzedzona plazma — ośrodek wewnątrzgromadowy — ogrzana do milionów, a często dziesiątek milionów kelwinów. Mimo tak wysokiej temperatury nie spaliłaby statku w taki sposób jak gęsty gaz o tej samej temperaturze na Ziemi, bo cząstek jest bardzo mało. Właśnie ta kombinacja ekstremalnej temperatury i małej gęstości sprawia, że gaz jest słaby optycznie, ale emituje promieniowanie rentgenowskie. Teleskopy rentgenowskie pokazują więc w gromadach olbrzymią świecącą atmosferę, której nie widać na zwykłym zdjęciu.
Patrząc miliardy lat wstecz, nie widzimy po prostu mniejszych kopii dzisiejszych galaktyk. Webb i Hubble pokazują, że wiele wczesnych systemów jest bardziej zwartych, nieregularnych i „kępistych”, z ogromnymi obszarami intensywnego formowania gwiazd. Dojrzałe spirale z uporządkowanymi ramionami i spokojne eliptyczne stały się powszechne w wyniku miliardów lat wzrostu, mergerów i przebudowy dysków. Nie każda daleka galaktyka jest chaotyczna — Webb odkrywa także zadziwiająco wczesne dyski — ale statystyczny obraz młodego Wszechświata jest bardziej dynamiczny. Oglądając dalekie obiekty, obserwujemy galaktyki w fazach budowy, których w lokalnym kosmosie jest znacznie mniej.
Najczęstszy szkolny symbol galaktyki to regularna spirala, ale Droga Mleczna jest bardziej złożona. W jej centrum znajduje się długa poprzeczka złożona z gwiazd, a największe ramiona spiralne wiążą się z jej końcami. Słońce nie leży w samym centrum jednego z głównych ramion, lecz w mniejszej strukturze nazywanej Ostrogą lub Ramieniem Oriona, pomiędzy większymi ramionami Strzelca i Perseusza. Co więcej, różne składniki — stare gwiazdy, młode gwiazdy i gaz — nie zaznaczają ramion identycznie. Dlatego prawdziwa Droga Mleczna jest mniej symetryczna i bardziej warstwowa niż ikona spiralnej galaktyki.
Typowy rysunek Drogi Mlecznej pokazuje elegancki, płaski dysk. Dane z misji Gaia ujawniły bardziej niespokojny obraz: zewnętrzny dysk jest wygięty — po jednej stronie odchyla się w górę, po drugiej w dół — a sama deformacja precesuje, czyli zmienia orientację podobnie do chybotliwej osi bąka. W 2025 r. Gaia ujawniła ponadto wielką falę w ruchu i położeniu gwiazd obejmującą dziesiątki tysięcy lat świetlnych. Takie zaburzenia są śladami dynamicznej historii Galaktyki i mogą wiązać się z oddziaływaniami satelitarnych galaktyk. Droga Mleczna nie jest nieruchomą płytą, lecz dyskiem reagującym na grawitacyjne uderzenia.
W centrum aktywnej galaktyki proces akrecji na supermasywną czarną dziurę może uruchomić dżety — wąskie strugi plazmy i pól magnetycznych poruszające się z prędkościami bliskimi prędkości światła. Ich rozmiar potrafi całkowicie przyćmić skalę gwiazdowego hosta. W radiogalaktyce Hercules A struktury radiowe związane z dżetami mają około półtora miliona lat świetlnych szerokości, podczas gdy widzialna galaktyka jest niewielką częścią całego obrazu. W świetle optycznym większość tej konstrukcji jest niewidoczna; dopiero fale radiowe ujawniają, że aktywne jądro może „narysować” strukturę wielokrotnie większą od swojej galaktyki.
Niektóre galaktyki w gromadach ciągną za sobą długie smugi gazu przypominające macki meduzy. Nie jest to zwykle ślad materiału „wyssanego” przez pojedynczą sąsiednią galaktykę. Gdy galaktyka z dużą prędkością przemieszcza się przez gorący, rozrzedzony gaz wypełniający gromadę, doświadcza ciśnienia dynamicznego — ram pressure. Gwiazdy, skupione w zwartym układzie i praktycznie nieoddziałujące z ośrodkiem, pozostają znacznie trudniejsze do usunięcia, natomiast rozległy gaz międzygwiazdowy może zostać wypchnięty z dysku. W oderwanych smugach nadal mogą powstawać nowe gwiazdy, tworząc spektakularny ogon.
Galaktyki eliptyczne wyglądają na zdjęciach gładko i prosto, ale fizycznie różnią się od spiralnych znacznie bardziej niż samym brakiem ramion. W typowej spirali ogromna część gwiazd porusza się w uporządkowanym, obracającym się dysku bogatym w gaz. W eliptycznej orbity są znacznie bardziej przypadkowo zorientowane, chłodnego gazu jest zwykle mało, a populację dominują starsze gwiazdy. Wiele eliptycznych powstało lub zostało silnie przekształconych przez mergers, które niszczą uporządkowany dysk i mieszają orbity. Nie jest to więc spirala z „wymazanym wzorem”, lecz system o innej dynamice i historii.
Kiedy astronomowie nazywają galaktykę „martwą” lub „wygaszoną”, nie oznacza to, że jej gwiazdy zniknęły. Taki system może zawierać setki miliardów gwiazd i świecić bardzo jasno. „Śmierć” odnosi się przede wszystkim do produkcji nowych gwiazd. Aby ta trwała, potrzebny jest chłodny gaz zdolny tworzyć gęste obłoki. Jeśli gaz zostanie zużyty, podgrzany, wyrzucony albo odcięty od dopływu, tempo narodzin może spaść niemal do zera. Istnieją więc galaktyki pełne długowiecznych starych gwiazd, które przez miliardy lat prawie nie tworzą nowych. Ich czerwonawy wygląd jest skutkiem starzenia się populacji, nie „zgaśnięcia” wszystkich gwiazd.
Rozmiar galaktyki nie mówi wprost, ile zawiera gwiazd. Ultra-rozproszone galaktyki mogą rozciągać się na obszar porównywalny z dużym systemem spiralnym, a jednocześnie świecić niezwykle słabo, ponieważ ich gwiazdy są rozsiane bardzo rzadko. NASA opisuje NGC 1052-DF2 jako obiekt niemal tak szeroki jak Droga Mleczna, ale zawierający około 1/200 jej liczby gwiazd. Na zdjęciu wygląda jak przezroczysta, kosmiczna wata, przez którą widać galaktyki tła. Taka kombinacja dużego rozmiaru i małej jasności podważa intuicję, że większa galaktyka musi być bardziej „wypełniona” gwiazdami.
Podczas bliskiego spotkania galaktyk ich grawitacja potrafi wyciągać ze spiralnych dysków strumienie gwiazd i gazu ciągnące się na dziesiątki lub setki tysięcy lat świetlnych. To tak zwane ogony pływowe. Powstają nie dlatego, że coś mechanicznie „odrywa” kawałek galaktyki, lecz dlatego, że grawitacja drugiego układu działa z różną siłą na różne jej części. Gwiazdy otrzymują zmiany energii i momentu pędu, trafiając na nowe orbity. Galaktyka może więc wyglądać jak rozciągnięty wrak mimo tego, że niemal żadna z jej gwiazd nie została fizycznie uderzona przez inną gwiazdę.
W największej skali galaktyki nie są rozmieszczone losowo. Układają się w gromady, rozległe włókna i ściany, między którymi znajdują się ogromne obszary o małej gęstości — pustki kosmiczne. Całość nazywamy kosmiczną siecią. Jej zalążki były maleńkimi różnicami gęstości we wczesnym Wszechświecie, widocznymi m.in. w mikrofalowym promieniowaniu tła. Grawitacja przez miliardy lat wzmacniała te różnice: obszary odrobinę gęstsze przyciągały więcej materii, tworząc filamenty i węzły. Ciemna materia stanowi główny grawitacyjny szkielet tej struktury, a widzialne galaktyki znaczą jej najgęstsze części.
Widoczny dysk galaktyki wygląda jak naturalna granica, ale to tylko granica jednego składnika. Poza gwiazdami znajduje się rozległe halo gorącego, rozrzedzonego gazu, gwiazdy halo oraz jeszcze większy obszar zdominowany przez ciemną materię. Hubble zmapował gazowe halo Andromedy, wykorzystując światło odległych kwazarów przechodzące przez nie jak przez filtr. Wykryty gaz rozciąga się około 1,3 miliona lat świetlnych od galaktyki, a w pewnych kierunkach nawet do około 2 milionów. To oznacza, że halo Andromedy i Drogi Mlecznej prawdopodobnie już się stykają — choć ich jasne dyski dzielą miliony lat świetlnych.
Ogromna masa gromady zakrzywia czasoprzestrzeń i przez to tor światła lecącego z jeszcze dalszych galaktyk. Jeśli geometria jest odpowiednia, światło może dotrzeć do nas kilkoma drogami, tworząc wiele obrazów jednego źródła, długie łuki albo niemal pierścień. Zjawisko nazywa się silnym soczewkowaniem grawitacyjnym. Dla astronomów deformacja nie jest przeszkodą, lecz prezentem: gromada działa jak naturalna lupa, powiększając obiekty zbyt słabe, by zobaczyć je równie dokładnie bez dodatkowej grawitacji. Z kształtu łuków można jednocześnie odtworzyć rozkład całkowitej masy soczewki, w tym ciemnej materii.
Droga Mleczna nie powstała jako gotowa galaktyka, która od początku miała dzisiejszy rozmiar. Rosła również poprzez pochłanianie mniejszych galaktyk. Choć takie satelity mogą zostać całkowicie rozerwane i przestać istnieć jako osobne obiekty, ich gwiazdy nie znikają. Zachowują charakterystyczne ruchy, skład chemiczny i wiek, dzięki czemu astronomowie potrafią rozpoznać wspólne pochodzenie po miliardach lat. Gaia ujawniła m.in. ogromną populację gwiazd wiązaną z dawnym mergerem Gaia–Sausage–Enceladus, a badania Hubble’a i Gaia nadal przesuwają galaktyczną „archeologię” ku wcześniejszym epokom. Historia zjedzonych galaktyk jest zapisana w gwiazdach wokół nas.
W gromadach część gwiazd unosi się w przestrzeni pomiędzy galaktykami. Nie są wyrzucone z samej gromady — nadal krążą w jej wspólnym polu grawitacyjnym — ale nie są już związane z konkretną galaktyką. Powstają m.in. podczas oddziaływań, gdy siły pływowe wyrywają gwiazdy z ich macierzystych systemów. Łączne światło tej populacji tworzy bardzo słabą poświatę nazywaną intracluster light. Hubble potrafi ją mierzyć i używać nawet jako znacznika rozkładu ciemnej materii, ponieważ osierocone gwiazdy z czasem reagują na wspólny potencjał całej gromady.
Na zdjęciach wiele aktywnie tworzących gwiazdy galaktyk ma niebieskawe obszary, podczas gdy spokojne galaktyki eliptyczne bywają żółte lub czerwone. Nie chodzi o kosmetyczny kolor powierzchni. Młode, bardzo masywne gwiazdy są wyjątkowo gorące, świecą intensywnie w ultrafiolecie i błękicie oraz żyją krótko, więc ich obecność wskazuje na niedawne narodziny gwiazd. Gdy produkcja ustaje, te gwiazdy znikają pierwsze i światło zaczynają dominować starsze, chłodniejsze populacje. Jednak pył również pochłania niebieskie światło i może zaczerwienić aktywną galaktykę. Dlatego kolor jest cennym wskaźnikiem, ale astronomowie nie interpretują go bez widm i obserwacji w innych długościach fali.
Kosmiczna sieć wydaje się strukturą wymagającą miliardów lat wzrostu, ale Webb potrafi obserwować jej wczesne zalążki. W 2023 r. zespół programu ASPIRE opisał układ dziesięciu galaktyk ułożonych w filament o długości około 3 milionów lat świetlnych, widziany w epoce około 830 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Struktura jest związana z bardzo odległym kwazarem. Nie oznacza to, że cała dojrzała sieć wyglądała już tak jak dziś, lecz pokazuje, że grawitacyjne organizowanie galaktyk w wydłużone struktury rozpoczęło się bardzo wcześnie. Webb pozwala obserwować nie tylko pierwsze galaktyki, ale także ich pierwsze większe środowiska.
Na mapach wielkiej struktury między filamentami i gromadami widać ogromne „bąble” niemal pozbawione galaktyk. Nazywa się je voidami, czyli kosmicznymi pustkami. Nazwa jest jednak skrótem: są to regiony o znacznie mniejszej średniej gęstości, a nie doskonała próżnia. Mogą zawierać rozproszony gaz, ciemną materię i pojedyncze galaktyki. Hubble sfotografował galaktykę karłowatą KK 246 wewnątrz Local Void — ogromnego słabo zaludnionego obszaru sąsiadującego z Grupą Lokalną. Pustki są ważną częścią kosmicznej sieci, bo ich wzrost i kształt odzwierciedlają przepływ materii do gęstszych filamentów.
Kwazary początkowo wyglądały w teleskopach jak dziwne, niemal punktowe źródła przypominające gwiazdy. Dziś wiemy, że są niezwykle jasnymi jądrami odległych galaktyk, zasilanymi przez materię opadającą ku supermasywnej czarnej dziurze. Nie świeci sama czarna dziura, lecz gaz w dysku akrecyjnym i otaczających strukturach, rozgrzewany podczas utraty energii orbitalnej. NASA podaje, że obszar rozmiaru mniej więcej Układu Słonecznego może w kwazarze emitować setki razy więcej światła niż cała galaktyka złożona ze stu miliardów gwiazd. Dlatego host bywa tak trudny do zobaczenia: centralny punkt po prostu go przyćmiewa.
Supermasywna czarna dziura zajmuje znikomą część rozmiaru galaktyki, ale gdy intensywnie akreuje, jej otoczenie może wypuszczać potężne wiatry, promieniowanie i dżety. Energia ta trafia do gazu na skalach tysięcy lub setek tysięcy lat świetlnych. Może podgrzewać go, wypychać albo uniemożliwiać chłodzenie potrzebne do powstawania nowych gwiazd. Ten mechanizm nazywa się sprzężeniem zwrotnym AGN. Jest jednym z kluczowych elementów modeli ewolucji masywnych galaktyk, ponieważ bez niego symulacje często tworzą zbyt wiele gwiazd. Nie oznacza jednak, że każde aktywne jądro wyłącznie „zabija” formowanie gwiazd — oddziaływanie zależy od geometrii i warunków gazu.
Galaktyka satelitarna nie musi mieć masy porównywalnej z Drogą Mleczną, aby zostawić w jej dysku ogromny ślad. Grawitacyjne przejście mniejszego układu może zaburzyć orbity olbrzymiej liczby gwiazd i wzbudzić fale rozchodzące się przez dysk. Dane Gaia pokazują, że Droga Mleczna nosi zarówno wygięcie zewnętrznych części, jak i wielkoskalowe fale w położeniach i ruchach gwiazd. Jednym z głównych mechanizmów rozważanych przez astronomów są oddziaływania z galaktykami satelitarnymi. To kosmiczny odpowiednik małego kamienia wzbudzającego fale na dużym stawie — z tą różnicą, że „staw” tworzą miliardy gwiazd poruszających się w polu grawitacyjnym.
Nie istnieje sonda stojąca kilkaset tysięcy lat świetlnych od Drogi Mlecznej, która zrobiła jej portret z zewnątrz. Wszystkie popularne obrazy pokazujące całą naszą galaktykę są rekonstrukcjami opartymi na pomiarach wykonywanych z jej wnętrza. Astronomowie łączą pozycje i odległości gwiazd, mapy gazu radiowego, obserwacje podczerwone przenikające przez pył oraz ruch obiektów. To trochę jak odtwarzanie planu olbrzymiego miasta, stojąc na jednej z jego ulic i mając ograniczony widok przez budynki. Mimo tej trudności potrafimy rozpoznać centralną poprzeczkę, ramiona spiralne i położenie Słońca w niewielkiej strukturze zwanej Ostrogą Oriona.
Kosmiczna sieć nie jest tylko geometrycznym wzorem przypominającym pajęczynę. Grawitacja kieruje materię wzdłuż filamentów ku gęstszym węzłom, gdzie rosną grupy i gromady galaktyk. Hubble i inne obserwatoria mapowały filament o długości około 13 milionów lat świetlnych prowadzący do masywnego układu MACS J0717. W regionie tym materia i całe podgromady wpadają w zatłoczone centrum, gdzie obserwuje się jednoczesne zderzenie kilku struktur. Filament można więc porównać do kosmicznej autostrady: nie jest nieruchomą kreską na mapie, lecz kanałem, w którym materia ma preferowany kierunek przepływu pod wpływem grawitacji.
Galaktyka karłowata może zawierać tylko garść widocznych gwiazd, a mimo to być zanurzona w znacznie masywniejszym halo ciemnej materii. W niektórych ultra-słabych satelitach Drogi Mlecznej zwykła materia w gwiazdach stanowi tylko niewielki ułamek masy wywnioskowanej z ruchów gwiazd. NASA opisuje systemy, w których ciemna materia przeważa nad zwykłą materią co najmniej dziesiątki, a w niektórych analizach setki razy. To właśnie takie niepozorne galaktyki są świetnymi laboratoriami do badania rozkładu ciemnej materii: mają mało złożonej materii barionowej, więc niewidzialny składnik mocno dominuje nad dynamiką.
Droga Mleczna nie jest samotną wyspą. Należy do Grupy Lokalnej, w której największymi członkami są ona i Andromeda, a wokół krąży wiele mniejszych galaktyk. Grupa leży w większym środowisku wielkoskalowych struktur, na obrzeżach obszaru określanego jako supergromada Laniakea. Sama Laniakea jest częścią kosmicznej sieci filamentów, gromad i pustek. Taka „hierarchia adresu” jest użyteczna, ale poziomy nie są identycznymi pudełkami: Grupa Lokalna jest związana grawitacyjnie, podczas gdy cała supergromada nie musi być. Nasze położenie można więc opisywać coraz większymi strukturami bez istnienia jednej ostatecznej kosmicznej administracyjnej granicy.
Jasna, mleczna smuga przecinająca ciemne niebo nie jest odległym obiektem zawieszonym „za” gwiazdami. To widok z wnętrza Drogi Mlecznej wzdłuż jej gwiazdowego dysku. Ponieważ Słońce znajduje się wewnątrz tego dysku, patrząc w jego płaszczyźnie widzimy ogromną liczbę gwiazd nakładających się w jednym kierunku, a patrząc nad lub pod płaszczyznę — znacznie mniej. Ciemne przerwy w jasnym pasie również nie są pustymi dziurami: często tworzą je obłoki pyłu zasłaniające dalsze gwiazdy. Nocne niebo jest więc widokiem galaktyki „od środka”, a jego wygląd zdradza geometrię naszego kosmicznego domu.
W 1995 r. Hubble przez około dziesięć dni patrzył na niewielki, pozornie pusty fragment nieba w Wielkiej Niedźwiedzicy. Decyzja wydawała się ryzykowna: cenny czas teleskopu przeznaczono na miejsce bez spektakularnego znanego celu. Po złożeniu setek ekspozycji pojawiły się jednak tysiące galaktyk o różnych kształtach i odległościach. Hubble Deep Field stało się jednym z najbardziej ikonicznych obrazów astronomii i zapoczątkowało serię coraz głębszych pól. Późniejszy Ultra Deep Field, obejmujący obszar stanowiący zaledwie mały ułamek tarczy Księżyca, zawiera około dziesięciu tysięcy galaktyk. „Puste” niebo okazało się pełne historii kosmosu.
Galaktyka spiralna wygląda na zdjęciu tak, jakby jej ramiona były materialnymi pasami obracającymi się razem z gwiazdami. Gdyby jednak te same gwiazdy zawsze tworzyły jedno sztywne ramię, różne prędkości orbitalne w dysku szybko nawinęłyby spiralę coraz ciaśniej. Obserwacje i modele pokazują bardziej dynamiczny obraz: gwiazdy, gaz i pył mogą wchodzić w obszary spiralnych zagęszczeń i z nich wychodzić. NASA porównuje to do korka ulicznego — samochody zmieniają się, ale zagęszczony wzór może trwać. Sprężony gaz w ramionach sprzyja powstawaniu nowych gwiazd, dlatego ramiona świecą szczególnie efektownie.
Nazwa „supergromada” brzmi jak po prostu większa wersja gromady galaktyk, ale różnica jest fundamentalna. Typowa gromada jest układem związanym grawitacyjnie: jej galaktyki, gorący gaz i ciemna materia tworzą wspólny potencjał. Supergromada obejmuje znacznie większy obszar zawierający grupy, gromady i filamenty, lecz całość zwykle nie jest związana na tyle, by w przyszłości zapaść się w jeden obiekt. Ekspansja Wszechświata może rozdzielać jej odległe części. Droga Mleczna należy do Grupy Lokalnej położonej na obrzeżach struktury nazywanej Laniakea, ale „należenie” nie oznacza, że cały ten olbrzymi region kiedyś zbierze się w jedną galaktyczną megagromadę.
Supermasywna czarna dziura nie jest osobliwością Drogi Mlecznej. Obserwacje wskazują, że w centrach większości dużych galaktyk znajdują się obiekty o masach od setek tysięcy do miliardów mas Słońca. Często są dziś niemal niewidoczne, ponieważ nie pochłaniają dużej ilości materii. Zdradzają je ruchy gwiazd i gazu: jeśli materia w małym obszarze centrum porusza się tak szybko, że wymaga ogromnej niewidzialnej masy, najbardziej naturalnym wyjaśnieniem jest czarna dziura. Co więcej, masa centralnego obiektu koreluje z właściwościami galaktycznego zgrubienia, sugerując, że ewolucja czarnych dziur i ich galaktyk jest ze sobą powiązana.
Nazwa „gromada galaktyk” sugeruje, że główną zawartością są świecące galaktyki. Tymczasem pod względem masy to mylący obraz. Gwiazdy i gaz wewnątrz galaktyk stanowią tylko część zwykłej materii, a przestrzeń między nimi wypełnia ogromna ilość bardzo gorącego, rozrzedzonego gazu. Jeszcze większą część całkowitej masy gromady stanowi ciemna materia, wywnioskowana z dynamiki i soczewkowania grawitacyjnego. Gdy patrzymy na zdjęcie optyczne, widzimy więc przede wszystkim najbardziej efektowne „lampki”, a nie główną masę układu. Prawdziwa gromada to wspólne halo ciemnej materii, gorąca plazma i dopiero w nim zanurzone galaktyki.
Na zdjęciach zderzenie dwóch galaktyk wygląda jak kosmiczny karambol, ale poszczególne gwiazdy są tak małe w porównaniu z dzielącymi je odległościami, że bezpośrednie kolizje gwiazda–gwiazda są wyjątkowo mało prawdopodobne. Dwie galaktyki mogą przeniknąć przez siebie, podczas gdy setki miliardów gwiazd po prostu zmieniają orbity pod wpływem nowego pola grawitacyjnego. Zupełnie inaczej zachowuje się rozproszony gaz: jego chmury i plazma mogą się zderzać, ściskać i rozgrzewać. Dlatego połączenie galaktyk może dramatycznie przekształcić oba systemy bez konieczności fizycznego „rozbijania” większości gwiazd.
Przez lata popularnonaukowe opisy przedstawiały przyszłe zderzenie Drogi Mlecznej i Andromedy niemal jak ustalony fakt: za około 4–5 miliardów lat obie wielkie galaktyki miały się połączyć. Analiza opublikowana w 2025 r., wykorzystująca dane Hubble’a i Gaia oraz wpływ innych galaktyk Grupy Lokalnej, pokazała, że prognoza jest dużo mniej pewna. W symulacjach uwzględniających obecne błędy pomiarowe prawdopodobieństwo kolizji w ciągu kolejnych 10 miliardów lat było około pół na pół. To świetny przykład, że precyzyjne przewidywanie orbit galaktyk przez miliardy lat jest wrażliwe na niewielkie niepewności dzisiejszych ruchów i mas.
Dwie galaktyki mogą przejść przez siebie bez masowych zderzeń gwiazd, ale ich gaz nie zachowuje się tak spokojnie. Grawitacja deformuje obłoki, kieruje materię do nowych miejsc i może ją silnie ściskać. Gdy gęsty, chłodny gaz osiągnie warunki sprzyjające zapadaniu, powstają ogromne skupiska młodych gwiazd. W galaktykach Antennae Hubble obserwował tysiące młodych gromad związanych z interakcją dwóch spiral. Kolizja galaktyk może więc jednocześnie niszczyć dawną strukturę i uruchamiać intensywną produkcję nowych gwiazd — czasem znacznie szybszą niż w spokojnym dysku podobnym do Drogi Mlecznej.