Pożar w tunelu Mont Blanc pokazał, że wentylacja musi kontrolować dym, a nie tylko dostarczać świeże powietrze
Po katastrofalnym pożarze w Mont Blanc Tunnel w 1999 r. przebudowano nie tylko instalacje przeciwpożarowe, lecz całą logikę bezpieczeństwa tunelu. W zwykłej eksploatacji wentylacja ma usuwać spaliny i zapewniać jakość powietrza. Podczas pożaru najważniejsze staje się jednak utrzymanie dymu z dala od ludzi oraz stworzenie drogi ucieczki. W zmodernizowanym tunelu zastosowano system odciągu dymu przez otwory w stropie do osobnych kanałów oraz 37 ciśnieniowych schronów rozmieszczonych mniej więcej co 300 m i połączonych z galerią bezpieczeństwa. Schrony są zasilane świeżym powietrzem, aby dym nie przedostawał się do środka. To przykład, jak jedno środowisko techniczne — przepływ powietrza — musi być projektowane zupełnie inaczej dla ruchu codziennego i dla sytuacji awaryjnej.
Dym jest często większym zagrożeniem niż sam płomień
W długim tunelu pożar zachowuje się inaczej niż na otwartej przestrzeni. Gorące gazy i dym nie mogą swobodnie rozpraszać się w atmosferze, tylko przemieszczają się w ograniczonym przekroju. Widoczność może szybko spaść, a toksyczne produkty spalania wypełniają drogę ewakuacji. Wentylatory, które podczas normalnej pracy wymieniają powietrze, w pożarze mogą niechcący rozprowadzić dym w niekorzystnym kierunku, jeśli system nie jest sterowany według innego scenariusza. Dlatego bezpieczeństwo pożarowe tunelu wymaga kontroli przepływu powietrza jako zjawiska dynamicznego.
Katastrofa z 1999 r. zmieniła podejście do bezpieczeństwa
Pożar w Mont Blanc Tunnel stał się jednym z wydarzeń, które przyspieszyły zmiany europejskich zasad bezpieczeństwa tuneli drogowych. PIARC opisuje go wraz z innymi ciężkimi pożarami z przełomu wieków jako źródło doświadczeń dotyczących wentylacji, ewakuacji, wykrywania zdarzeń i organizacji służb. W samym Mont Blanc po odbudowie wprowadzono szeroko zakrojoną modernizację wyposażenia oraz nową, wspólną organizację zarządzania tunelem po stronie francuskiej i włoskiej. Lekcja była systemowa: samo posiadanie gaśnic i wentylatorów nie wystarcza bez spójnej procedury reakcji.
Dym jest wyciągany przez strop
W zmodernizowanym tunelu gorący dym może być odsysany przez otwory znajdujące się w górnej części przekroju i kierowany do dedykowanych kanałów wyciągowych. Eiffage opisuje również wentylatory strumieniowe służące do kontroli przepływu w tunelu. Idea polega na wykorzystaniu naturalnej tendencji gorących gazów do unoszenia się i ograniczeniu mieszania dymu z czystszą warstwą powietrza przy jezdni. Odpowiednie sterowanie ma stworzyć warunki umożliwiające ludziom dotarcie do bezpiecznej przestrzeni, zanim cały przekrój stanie się nieprzejezdny i niebezpieczny.
37 schronów jest utrzymywanych pod nadciśnieniem
ATMB i Eiffage podają, że w tunelu znajduje się 37 bezpiecznych schronów rozmieszczonych mniej więcej co 300 m. Każdy jest oddzielony od tunelu i zasilany świeżym powietrzem tak, aby utrzymać nadciśnienie względem zadymionego korytarza. Dzięki temu po otwarciu drzwi przepływ powietrza ma być skierowany na zewnątrz schronu, a nie wprowadzać dym do środka. Schrony są połączone z galerią bezpieczeństwa, która umożliwia dalszą ewakuację lub dostęp służb. To przykład użycia różnicy ciśnień jako bariery równie ważnej jak betonowe drzwi.
Bezpieczeństwo jest systemem warstw
Żaden pojedynczy element nie gwarantuje bezpiecznej ewakuacji. Potrzebne są detekcja zdarzenia, szybkie zamknięcie wjazdów, informowanie kierowców, kontrola wentylacji, odciąg dymu, schrony, galeria bezpieczeństwa i sprawna koordynacja służb. Każda warstwa zakłada, że poprzednia może nie wystarczyć. To różni nowoczesne podejście od myślenia o tunelu jak o zwykłej drodze przykrytej skałą. Pod ziemią możliwość samodzielnego odejścia od zagrożenia jest ograniczona, więc sama infrastruktura musi prowadzić użytkownika przez kolejne bezpieczne strefy.