W idealnej Ziemi różne proste tunele grawitacyjne dawałyby ten sam czas podróży
W niezwykle wyidealizowanym modelu Ziemi o stałej gęstości i bez oporu można połączyć dwa punkty powierzchni prostym tunelem i puścić pojazd bez napędu. Najbardziej zaskakujące jest to, że czas przejazdu nie zależałby od długości takiego tunelu: krótka cięciwa i tunel przez sam środek dawałyby ten sam okresowy ruch i ten sam czas od końca do końca. Wynika to z faktu, że wewnątrz jednorodnej kuli grawitacja jest proporcjonalna do odległości od środka, a jej składowa wzdłuż dowolnej prostej cięciwy jest proporcjonalna do przesunięcia od środka tej cięciwy. Rzeczywista Ziemia nie spełnia tych założeń.
Tunel, w którym nie potrzeba silnika
Wyobraźmy sobie próżniowy tunel wywiercony na wskroś przez idealną kulistą Ziemię. Pojazd puszczony z jednego końca zaczyna spadać i przyspiesza, bo grawitacja ma składową wzdłuż tunelu. Po minięciu punktu najbliższego środkowi planety nadal porusza się dzięki zdobytej prędkości, ale grawitacja zaczyna go hamować. W idealnym modelu dotarłby do drugiego końca dokładnie z prędkością zerową, a potem ruszył z powrotem. Bez strat energii oscylowałby bez końca.
Dlaczego pole wewnątrz jest tak specjalne
Dla jednorodnej kuli twierdzenie o powłoce prowadzi do g(r) proporcjonalnego do r. Oznacza to, że wektor przyspieszenia jest skierowany ku środkowi i ma wartość rosnącą liniowo z odległością od niego. Matematycznie jest to ta sama struktura co siła sprężyny w prawie Hooke’a. Ruch wzdłuż średnicy jest więc ruchem harmonicznym prostym. Co ciekawe, projekcja takiej siły na dowolną prostą cięciwę ma dokładnie tę samą stałą proporcjonalności względem przesunięcia od środka cięciwy.
Skąd bierze się niezależność od długości
Krótszy tunel oznacza krótszą drogę, ale także mniejszą składową grawitacji wzdłuż toru i mniejsze maksymalne prędkości. Dłuższy tunel daje większe przyspieszenia i prędkości, lecz trzeba pokonać większą odległość. W modelu jednorodnej kuli te efekty znoszą się idealnie, ponieważ wszystkie takie ruchy mają tę samą częstotliwość harmoniczną. To nie zwykły przypadek „krócej, więc szybciej”, lecz szczególna własność liniowego pola wewnątrz jednorodnej sfery.
Słynne około 42 minut
W klasycznym modelu tunel przez średnicę Ziemi daje przejazd od powierzchni do przeciwległego punktu w czasie nieco ponad 42 minut. Taka sama wartość pojawia się dla prostych tuneli łączących dowolne dwa punkty w jednorodnej kuli. Liczby tej nie należy jednak traktować jako projektu transportowego dla prawdziwej Ziemi: gęstość naszej planety silnie zmienia się z głębokością, a rzeczywisty profil g jest inny niż liniowy.
Dlaczego prawdziwa Ziemia psuje elegancki wynik
Jądro jest znacznie gęstsze od płaszcza i skorupy, planeta obraca się, a tunel musiałby znosić ekstremalne ciśnienia i temperatury. Realistyczny profil g zmienia zarówno przyspieszenie, jak i czas przejazdu. Do tego dochodziłyby opór powietrza, tarcie lub wymagania lewitacji i wpływ obrotu Ziemi na tor. Równość czasów jest więc ciekawostką o idealnym modelu newtonowskim, a nie twierdzeniem o realnej infrastrukturze.
Dlaczego to więcej niż fantazja transportowa
Gravity train jest świetnym przykładem, jak geometria pola determinuje ruch. Łączy twierdzenie o powłoce, ruch harmoniczny, zasadę zachowania energii i projekcję wektorów. Pokazuje też, jak model idealny może ujawnić głęboką strukturę problemu: choć nigdy nie zbudujemy takiego tunelu przez Ziemię, wynik pozwala zobaczyć, że grawitacja wewnątrz jednorodnej kuli ma matematycznie bardzo prostą postać.
Dlaczego czas nie zależy od masy pojazdu
W idealnym tunelu masa pojazdu również nie zmienia czasu przejazdu. Siła grawitacyjna jest proporcjonalna do jego masy, ale bezwładność rośnie w tej samej proporcji, więc przyspieszenie pozostaje takie samo. Mała kapsuła i bardzo ciężki pociąg poruszałyby się według tego samego równania, o ile nie wpływałyby zauważalnie na Ziemię i nie doświadczały oporu. To dodatkowo pokazuje, jak w jednym eksperymencie myślowym spotykają się dwie własności grawitacji: twierdzenie o powłoce oraz niezależność ruchu swobodnego od masy testowego obiektu.