Robinhood pomógł spopularyzować handel akcjami bez klasycznej prowizji pobieranej od użytkownika przy każdej transakcji. To nie znaczy jednak, że firma nie monetyzuje aktywności klientów. Jej przychody pochodzą z kilku źródeł: działalności transakcyjnej, odsetek od aktywów i pożyczania papierów wartościowych, płatnych subskrypcji Robinhood Gold oraz innych usług. W 2025 r. firma nadal raportowała osobno duże przychody transakcyjne, odsetkowe i subskrypcyjne. „Darmowa transakcja” jest więc ceną dla jednej konkretnej czynności, a nie opisem całego modelu biznesowego.
Airbnb zbudowało globalny biznes noclegowy bez konieczności kupowania milionów mieszkań i domów. Platforma łączy gospodarzy posiadających przestrzeń z gośćmi, a jej przychód pochodzi przede wszystkim z opłat serwisowych naliczanych przy rezerwacjach. Airbnb samo podkreśla, że niemal cały przychód pochodzi z pobytów rezerwowanych na platformie. Firma nie zarabia więc jak hotel na posiadaniu pokoju i sprzedawaniu każdej nocy, lecz jak cyfrowy rynek pobierający opłatę za ułatwienie transakcji, płatności, zaufanie, widoczność i dostęp do ogromnej sieci użytkowników.
Duża część produktów widocznych na Amazon nie jest sprzedawana przez Amazon jako właściciela towaru. Zewnętrzny sprzedawca może wystawić produkt na marketplace, a Amazon pobiera prowizje i inne opłaty za usługi takie jak realizacja zamówienia czy wysyłka. W 2025 r. kategoria third-party seller services przyniosła Amazonowi około 172,2 mld dolarów przychodów netto. Platforma może więc zarabiać na cudzym zapasie, cudzej marce i cudzej sprzedaży, dostarczając infrastrukturę handlową zamiast kupować każdy produkt na własne ryzyko.
Amazon wyrósł na handlu internetowym, lecz jednym z najważniejszych ekonomicznych silników firmy stała się chmura obliczeniowa. Amazon Web Services wynajmuje przedsiębiorstwom moc obliczeniową, pamięć masową, bazy danych i setki innych usług IT. W 2025 r. AWS wygenerował około 128,7 mld dolarów sprzedaży i 45,6 mld dolarów zysku operacyjnego. To ponad połowa skonsolidowanego zysku operacyjnego Amazona, mimo że przychody AWS były znacznie mniejsze niż przychody całej grupy. Firma kojarzona z paczkami zarabia więc niezwykle dużo na serwerach, których większość konsumentów nigdy nie zobaczy.
Arm jest jednym z najlepszych przykładów firmy, której najważniejszym produktem nie jest fizyczny przedmiot. Jej podstawowy biznes polega na licencjonowaniu własności intelektualnej związanej z projektowaniem procesorów i innych elementów układów scalonych. Klient płaci najpierw za dostęp do technologii, aby zaprojektować własny chip, a gdy chip trafia do produkcji, Arm zazwyczaj otrzymuje dodatkową opłatę od sprzedawanych sztuk. Jeden projekt może więc najpierw przynieść przychód licencyjny, a później przez lata generować tantiemy z milionów urządzeń.
Użytkownik może wejść na Booking.com, wyszukać hotel i nie zapłacić platformie widocznej opłaty za samo korzystanie z serwisu. Przychód powstaje jednak po drugiej stronie rynku. Booking Holdings opisuje dwa główne modele: agencyjny, w którym uzyskuje prowizję od rezerwacji bez pobierania płatności od podróżnego, oraz merchant, w którym platforma uczestniczy także w przepływie płatności i zarabia m.in. na prowizji oraz różnicy między kwotą pobraną od klienta a kwotą należną dostawcy usługi. Wyszukiwarka jest więc jednocześnie ogromnym kanałem sprzedaży dla hoteli.
Kiedy kupujesz butelkę Coca-Coli, naturalnie myślisz o The Coca-Cola Company jako o firmie, która wytworzyła i dostarczyła gotowy napój. Tymczasem duża część systemu działa poprzez niezależnych partnerów rozlewniczych. Coca-Cola sprzedaje im koncentraty i syropy; partner dodaje wodę i — zależnie od produktu — słodzik, następnie rozlewa, pakuje i dystrybuuje napój. W 2025 r. działalność koncentratowa odpowiadała za 59% przychodów operacyjnych firmy, choć dotyczyła aż 85% globalnego wolumenu systemu. Gotowa butelka jest więc końcem łańcucha, którego ekonomiczne centrum często znajduje się znacznie wcześniej.
Costco sprzedaje ogromne ilości żywności, elektroniki i innych towarów, ale jego model nie opiera się wyłącznie na marży sklepowej. Aby regularnie kupować w magazynach sieci, klient potrzebuje płatnego członkostwa. W roku fiskalnym 2025 opłaty członkowskie przyniosły Costco 5,323 mld dolarów przychodu, przy jednocześnie bardzo niskiej jak na handel detaliczny marży brutto na sprzedaży towarów. Dzięki temu firma może utrzymywać agresywne ceny i traktować członkostwo jako osobny, powtarzalny strumień pieniędzy — klient płaci więc nie tylko za produkty, ale również za dostęp do sklepu.
Credit Karma oferuje użytkownikom bezpłatny dostęp do części danych i narzędzi finansowych, ale nie jest organizacją charytatywną. Firma sama wyjaśnia, że otrzymuje wynagrodzenie od współpracujących banków i pożyczkodawców. Analizuje profil użytkownika i pokazuje dopasowane oferty kart czy pożyczek; gdy użytkownik skorzysta z oferty i spełni warunki partnera, Credit Karma może otrzymać prowizję za doprowadzenie klienta. W tym modelu darmowa usługa przyciąga osobę podejmującą ważną decyzję finansową, a płaci instytucja, dla której taki potencjalny klient ma dużą wartość.
Na pierwszy rzut oka Etsy to internetowy targ, który pobiera prowizję, gdy sprzedawca sprzeda ręcznie robiony przedmiot. W rzeczywistości model ma kilka warstw. Sprzedawcy płacą za wystawienie oferty, za transakcję, za obsługę płatności, a opcjonalnie również za reklamę czy etykiety wysyłkowe. W 2025 r. Etsy dzieliło przychody na marketplace revenue oraz services revenue; te drugie obejmowały przede wszystkim reklamy na platformie i etykiety wysyłkowe. Jedna paczka wysłana do klienta może więc być końcem procesu, w którym platforma monetyzowała kilka różnych usług.
Firefox można pobrać i używać bez opłaty, a kod przeglądarki jest otwarty. Skąd więc pieniądze na jej rozwój? Od lat jednym z najważniejszych mechanizmów finansowania Mozilli są umowy z wyszukiwarkami. Partner płaci tantiemy za ruch kierowany przez Firefox, m.in. dzięki ustawieniu wyszukiwarki jako domyślnej w określonych regionach. Mozilla sama opisuje royalties from search agreements z firmami takimi jak Google, Yahoo czy Microsoft jako historycznie ważną część swojego modelu. Darmowy program może więc być bardzo wartościowym kanałem dystrybucji dla innego produktu.
Podstawowy Fortnite jest dostępny za darmo, a Epic Games nie wymaga od gracza kupienia gry przed rozpoczęciem zabawy. Monetyzacja odbywa się wewnątrz ekosystemu: użytkownicy mogą kupować V-Bucks i wydawać je na elementy kosmetyczne, przepustki oraz inne cyfrowe dobra. Dzięki temu bariera wejścia pozostaje minimalna, a przychód generuje część aktywności już po zdobyciu dużej publiczności. Produkt cyfrowy może więc kosztować zero na wejściu i jednocześnie posiadać rozbudowaną gospodarkę płatnych dodatków.
„Razor-and-blades” to jeden z najsłynniejszych modeli biznesowych: tani lub darmowy produkt bazowy ma przyciągnąć klienta, a firma zarabia później na drogich materiałach eksploatacyjnych. Nazwę zwykle łączy się z Gillette i opowieścią, że King C. Gillette rozdawał maszynki, by potem sprzedawać ostrza z wysoką marżą. Badanie historycznych cen i praktyk firmy pokazuje jednak, że ta wersja jest zbyt prosta. W okresie ochrony kluczowych patentów, 1904–1921, Gillette utrzymywało wysokie ceny maszynek. Strategia bardziej przypominająca dzisiejszy „razor-and-blades” pojawiła się dopiero po wygaśnięciu patentów.
Ekspres Keurig jest produktem trwałym, lecz jego ekonomika nie kończy się w dniu zakupu. Urządzenie tworzy popyt na kompatybilne kapsułki K-Cup, które użytkownik kupuje wielokrotnie. Keurig Dr Pepper sam produkuje część kapsułek, a także współpracuje z innymi markami na podstawie umów licencyjnych i produkcyjnych. W efekcie jedna zainstalowana maszyna może przez lata uczestniczyć w powtarzalnym rynku materiałów eksploatacyjnych. To klasyczna logika „maszynki i ostrzy”: trwałe urządzenie otwiera drogę do wielu późniejszych, mniejszych zakupów.
Amazon sprzedaje czytniki Kindle, ale urządzenie jest jednocześnie wygodnym wejściem do znacznie większego ekosystemu treści. Po zalogowaniu na konto użytkownik może kupować e-booki bezpośrednio w Kindle Store, a także korzystać z abonamentu Kindle Unlimited. Amazon w sprawozdaniach zalicza e-booki i inne treści cyfrowe zarówno do sprzedaży transakcyjnej, jak i usług subskrypcyjnych. Nie ma podstaw, by twierdzić, że każdy Kindle jest sprzedawany ze stratą; ciekawy mechanizm polega na czymś innym: jeden zakup sprzętu może uruchomić wiele kolejnych zakupów treści.
Kupno PlayStation lub Xboxa wygląda jak zwykła transakcja sprzętowa, ale z perspektywy producenta konsola tworzy relację, która może generować pieniądze przez lata. Po zakupie urządzenia użytkownik kupuje cyfrowe gry, dodatki, waluty w grach i abonamenty. Sony podało, że w roku zakończonym w marcu 2026 treści z gier i usługi sieciowe stanowiły ponad dwie trzecie przychodów segmentu Game & Network Services. Microsoft z kolei ujmuje w Xbox content and services m.in. gry własne i zewnętrzne, zawartość w grach, Game Pass, reklamę oraz usługi chmurowe. Sprzęt jest więc początkiem ekosystemu, a nie końcem sprzedaży.
Dolby kojarzy się z dźwiękiem w kinie lub charakterystycznym logo na telewizorze, telefonie i amplitunerze. Jednak firma nie musi produkować tych urządzeń, aby na nich zarabiać. Większość przychodów Dolby pochodzi z licencjonowania technologii, patentów i marki producentom elektroniki. W pierwszym kwartale roku fiskalnego 2026 licencjonowanie odpowiadało za ponad 90% przychodów firmy. Kiedy producent umieszcza w urządzeniu rozwiązania takie jak Dolby Atmos lub Dolby Vision, płaci za dostęp do technologii i praw, a małe logo widoczne dla konsumenta jest śladem tego niewidzialnego modelu.
Z perspektywy klienta McDonald’s jest siecią restauracji. Z perspektywy centrali ogromna część biznesu działa jednak inaczej: większość lokali prowadzą franczyzobiorcy, którzy płacą korporacji tantiemy od sprzedaży, opłaty początkowe, a w typowym modelu franczyzowym także czynsz za nieruchomość lub lokal kontrolowany przez McDonald’s. W 2025 r. około 95% restauracji na świecie było franczyzowych, a sam czynsz od restauracji franczyzowych przyniósł firmie więcej przychodu niż tantiemy. To dlatego opis McDonald’s wyłącznie jako sprzedawcy hamburgerów pomija ważną część jego ekonomicznego silnika.
NerdWallet publikuje bezpłatne porównania, kalkulatory i materiały o kartach, kredytach czy ubezpieczeniach. Użytkownik nie płaci za większość tych treści. Firma zarabia przede wszystkim wtedy, gdy skieruje użytkownika do partnera finansowego i dojdzie do uzgodnionego zdarzenia, np. kwalifikowanego leada, zatwierdzonego wniosku lub innej konwersji. W 2025 r. NerdWallet opisywał referral fees i lead generation jako podstawę znacznej części modelu. Darmowa porada jest więc jednocześnie narzędziem edukacyjnym i kanałem pozyskania klienta dla banku.
Peloton jest kojarzony z drogim rowerem treningowym, lecz ekonomicznie sprzęt jest tylko jedną częścią modelu. Firma sprzedaje urządzenia Connected Fitness, a następnie oferuje płatne subskrypcje dające dostęp do treningów i funkcji cyfrowych. W roku finansowym 2025 Peloton uzyskał około 817 mln dolarów przychodu z produktów Connected Fitness i około 1,67 mld dolarów z subskrypcji. Segment subskrypcyjny miał też znacznie wyższy zysk brutto niż sprzedaż urządzeń. Fizyczny rower działa więc jak terminal prowadzący do wieloletniej usługi cyfrowej.
Winda wygląda jak jednorazowy produkt budowlany: producent dostarcza urządzenie, montuje je i przechodzi do kolejnej inwestycji. W praktyce jej ekonomiczne życie dopiero się zaczyna. Windy wymagają regularnego utrzymania, napraw, części oraz po latach modernizacji. Otis, jeden z największych producentów, miał pod koniec 2025 r. około 2,5 mln urządzeń objętych własnymi umowami serwisowymi, podczas gdy globalna baza zainstalowanych wind i schodów ruchomych sięgała około 23 mln. Każda nowa instalacja może więc stać się wieloletnią relacją usługową.
Qualcomm jest producentem układów scalonych, ale jego model ma drugi silnik, niewidoczny w pudełku ze smartfonem. Segment QCT sprzedaje chipy i rozwiązania półprzewodnikowe, natomiast QTL licencjonuje portfel patentów związanych m.in. ze standardami komunikacji komórkowej. Producent urządzenia może więc kupować od Qualcomm fizyczny układ, a niezależnie potrzebować licencji na określoną własność intelektualną. Firma może uczestniczyć w ekonomii smartfona nawet wtedy, gdy dany model nie wykorzystuje jej głównego procesora.
Open source często kojarzy się z czymś, za co nie da się pobierać pieniędzy, bo kod można oglądać i modyfikować. Red Hat zbudował jednak wielki biznes właśnie wokół otwartego oprogramowania. Klient korporacyjny płaci w subskrypcji nie za tajny dostęp do kodu, lecz za przetestowane i certyfikowane wydania, aktualizacje bezpieczeństwa, poprawki, wsparcie techniczne, dokumentację i przewidywalny cykl życia produktu. Firma pokazuje w ten sposób, że własność kodu nie jest jedynym miejscem, w którym może powstawać wartość ekonomiczna.
Roblox nie jest po prostu jedną grą sprzedawaną przez producenta. To platforma, na której miliony użytkowników wchodzą do doświadczeń tworzonych również przez zewnętrznych deweloperów. Większość z nich jest dostępna bezpłatnie, ale gracze kupują wirtualną walutę Robux i wydają ją na cyfrowe przedmioty, funkcje oraz dostęp do części treści. Twórcy otrzymują Robux od użytkowników i mogą — po spełnieniu warunków — wymieniać część zgromadzonej waluty na realne pieniądze. Roblox zarabia więc jako operator cyfrowej gospodarki, nie tylko jako producent treści.
Sprzedaż silnika lotniczego nie musi kończyć relacji producenta z linią lotniczą. Rolls-Royce oferuje długoterminowy program TotalCare, w którym część kosztów obsługi silnika rozlicza się według stawki za godzinę lotu. Producent przejmuje odpowiedzialność za planowanie i wykonanie istotnej części utrzymania, a jego wynagrodzenie rośnie, gdy silnik pozostaje sprawny i pracuje. W 2025 r. większość cywilnych silników Rolls-Royce’a znajdujących się w eksploatacji była objęta długoterminowymi umowami serwisowymi. Fizyczny silnik staje się więc początkiem wieloletniego strumienia usług.
Tani bilet lotniczy jest tylko jedną częścią ekonomii linii niskokosztowej. Ryanair raportuje osobno przychody z taryf oraz przychody dodatkowe. W roku finansowym zakończonym w marcu 2026 r. przewozy rozkładowe przyniosły około 10,56 mld euro, a ancillary revenue około 4,99 mld euro — średnio około 24 euro na pasażera. Ta druga kategoria obejmuje usługi i sprzedaż niezależne od podstawowej taryfy. Dzięki temu linia może bardzo agresywnie konkurować ceną widoczną w wyszukiwarce, a część wartości klienta odzyskiwać później przez dodatki.
Shopify kojarzy się z abonamentem za oprogramowanie do prowadzenia sklepu internetowego. Firma sama dzieli jednak model na dwie części: Subscription Solutions oraz Merchant Solutions. Pierwsza obejmuje m.in. opłaty za dostęp do platformy. Druga rośnie wraz z działalnością sprzedawców i obejmuje przede wszystkim obsługę płatności oraz przewalutowanie, ale także m.in. usługi finansowe, etykiety wysyłkowe, sprzęt POS czy opłaty partnerskie. W 2025 r. rozwiązania subskrypcyjne stanowiły tylko 24% przychodów Shopify. Firma jest więc nie tylko dostawcą programu, ale coraz bardziej infrastrukturą handlu.
Domowy saturator SodaStream może działać przez lata, ale do gazowania wody potrzebuje napełnionego cylindra CO₂. Gdy gaz się kończy, użytkownik może oddać pusty cylinder i otrzymać napełniony, płacąc za wymianę; firma oferuje także programy subskrypcyjne i wysyłkowe. Oznacza to, że urządzenie tworzy powtarzalny popyt na materiał eksploatacyjny. Co ciekawe, w warunkach SodaStream cylinder jest udostępniany użytkownikowi na licencji, a system wymiany pozwala firmie odzyskiwać, kontrolować i ponownie napełniać te same metalowe pojemniki.
Spotify nie stosuje prostego wyboru „płać albo nie korzystaj”. Jego model freemium dzieli użytkowników na płatnych abonentów Premium i odbiorców korzystających z wersji finansowanej reklamami. W 2025 r. około 89% przychodów firmy pochodziło z Premium, a 11% z segmentu reklamowego. Darmowa wersja jest jednak ważna nie tylko jako osobne źródło reklam: pozwala użytkownikowi wejść do produktu bez bariery cenowej i może stać się etapem na drodze do subskrypcji. Spotify zarabia więc na dwóch różnych stronach tej samej usługi.
Miliony klientów zasilają karty Starbucks i konta w aplikacji przed dokonaniem właściwego zakupu. Dla Starbucks pieniądze te nie są od razu przychodem ze sprzedaży kawy — księgowo firma zapisuje je jako zobowiązanie i rozpoznaje przychód dopiero przy wykorzystaniu środków lub w określonych przypadkach ich niewykorzystania. Na koniec roku fiskalnego 2025 zobowiązania związane z kartami przedpłaconymi i programem lojalnościowym wynosiły około 1,75 mld dolarów. To niezwykły przykład biznesu, w którym klienci z góry przekazują firmie ogromną pulę gotówki do przyszłych zakupów.
Valve tworzy własne gry, ale Steam jest przede wszystkim platformą dystrybucyjną dla ogromnej liczby innych wydawców i deweloperów. Gdy partner sprzedaje grę na Steamie, przychód netto z transakcji jest dzielony zgodnie z umową dystrybucyjną: część trafia do partnera, a część pozostaje po stronie platformy. Steam obsługuje przy tym płatność, podatki, pobieranie gry, aktualizacje, funkcje społecznościowe i rozliczenia z wydawcą. Najciekawsze jest więc to, że Valve może rosnąć razem z całym rynkiem gier PC, nie produkując samodzielnie każdego hitu dostępnego w swoim sklepie.
Na karcie kredytowej widnieje logo Visa lub Mastercard, dlatego łatwo założyć, że to właśnie te firmy pożyczyły pieniądze i zarabiają na odsetkach. W typowym układzie jest inaczej. Visa i Mastercard prowadzą globalne sieci płatnicze: autoryzują, rozliczają i pomagają finalizować transakcje między bankiem wydającym kartę, bankiem obsługującym sprzedawcę i samym sprzedawcą. Obie firmy wprost zaznaczają, że zasadniczo nie wydają kart, nie udzielają kredytu posiadaczom kart i nie otrzymują odsetek należnych bankom. Ich biznes polega na obsłudze przepływu pieniędzy i usługach wokół sieci.
Drukarkę kupuje się raz na kilka lat, ale atrament lub toner trzeba uzupełniać wielokrotnie. Właśnie dlatego biznes druku nie kończy się na urządzeniu. W roku finansowym 2025 HP wykazało około 10,9 mld dolarów przychodów z kategorii Supplies przy około 5,8 mld dolarów łącznie ze sprzedaży drukarek konsumenckich i komercyjnych. Nie oznacza to, że każda drukarka jest sprzedawana tanio albo ze stratą — tego nie można zakładać bez danych — lecz pokazuje, jak ogromną część ekonomii segmentu tworzą późniejsze zakupy materiałów eksploatacyjnych.
Użytkownik może godzinami oglądać ogłoszenia nieruchomości na Zillow bez kupowania dostępu do serwisu. To możliwe, ponieważ portal monetyzuje inne elementy rynku mieszkaniowego. W 2025 r. Zillow raportował przychody w kategoriach Residential, Mortgages, Rentals i Other. W części mieszkaniowej zarabia m.in. na rozwiązaniach dla agentów i profesjonalistów, a w innych segmentach na usługach związanych z kredytami hipotecznymi i wynajmem. Bezpłatna wyszukiwarka przyciąga ludzi dokładnie w momencie, gdy zaczynają potrzebować agentów, finansowania i innych płatnych usług.